کاوش فرآیندهای اجتماعی درگیرشدن جوانان در نزاع های خیابانی

در پژوهشی که به همت دکتر محسن زهری و با حمایت اداره کل ورزش و جوانان استان فارس انجام گرفت؛ با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند و معیار، از تعداد هجده پسر سنین 15 تا 18 ساله شیرازی که در کانون اصلاح و تربیت استان فارس به علت ارتکاب نزاع های بین فردی حضور داشتند؛ مصاحبه بعمل آمد.

چارچوب نظری حاصل از این پژوهش مطرح می کند که پسران در فضای اجتماعی نامساعد محلات خود، به طور مکرر در معرض نزاع های متنوع قرار می گیرند. با این مواجهه، علاوه بر حساسیت زدایی نسبت به پدیده نزاع و مشروعیت بخشی به کاربرد آن، این قضیه در ذهن پسران خطور می کند که آن ها نیز ممکن است قربانی نزاع شوند. بنابراین ترس از بزهدیدگی و همچنین پیش بینی قربانی شدن، آن ها را به فکر چاره ای اساسی می اندازد. بنابراین، پذیرش ارتکاب نزاع، مطلوب ترین و قابل اجتناب ناپذیرترین راهبرد برای حل مسائل شخصی و خانوادگی، در دسترس پسران محلات پایین شهری است. آن ها با ارائه و نمایش یک نزاع شکوهمند و فتح آن، نه تنها مشکل حاضر خود را حل می نمایند، بلکه با کسب یک هویت قمپزی، از خطرات احتمالی آتی نیز پیشگیری می کنند. بنابراین از نظر پسران، کسب هویت قمپزی در این محلات برای ادامه حیات ضروری است که منجر به کاهش آسیب و در نهایت باعث بیمه شدن خود و دگران مهم آن ها در برابر قربانی شدن می شود.

پیشنهادات اجرایی

پیشنهادات اجرایی می‌توانند اهداف متفاوتی را در بر بگیرند. هدف برنامه‌ریزی می‌تواند ممانعت و پیشگیری از خشونت در گروه‌های در معرض خطر باشد، یا می‌تواند کاهش احتمال تکرار خشونت و تناوب آن در میان مشارکت‌کنندگان تحقیق باشد. با این توضیح، سه نوع پیشگیری با قرار دادن اهداف مورد مطالعة متفاوت ارائه می‌گردند. پیشگیری اولیه، اشاره به برنامه‌هایی دارد که متوجه کودکان کم سن و سال‌تر در گروه اصلی کودکان است، تا از شروع پرخاش و خشونت در آنها جلوگیری شود. برنامه‌های پیشگیری ثانویه، از طریق برآورده کردن نیازهای کودکان و نوجوانانی که در معرض خطر هستند، خطر رفتار پرخاشگرانه یا خشونت‌آمیز را در آینده کاهش می‌دهند. کودکان در معرض خطر، کسانی هستند که اهل مناطق جرم‌خیزند؛ کسانی که از قبل پرخاشگرند و یا در مدارس قلدری می‌کنند؛ و یا کودکانی که مورد سوء استفادة بدنی قرار گرفته‌اند. اما برنامه‌های پیشگیری ثالث، به برنامه‌هایی اشاره دارد که احتمال این که افراد خشن در آینده دست به رفتار خشونت‌آمیز بزنند، کاهش می‌دهد.

پیشنهادات زیر جهت پیشگیری اولیه و ثانویه در میان کودکان کم سن و سال و همچنین کودکان و نوجوانان در معرض خطر ارائه می‌گردد:

- آگاهي دادن به نوجوانان در رابطه با مسأله نزاع، شروعی اجتناب‌ناپذیر در حل مسأله است. این نوع آگاهی‌ها و توانایی‌ها به آنها بسیار سودمند است. آموزش­هاي فوق می‌تواند از طريق، مدارس، دانشگاه‌ها، صدا و سيما، رسانه‌های نوشتاری، تکنولوژی‌های ارتباطی و دستگاه­هاي اداري (از جمله وزارت ورزش و جوانان) ارائه شود.

- آگاهی از خطرات و تهدیدات یک نزاع خیابانی؛ آگاه‌سازي عمومي نسبت به پيامدهاي وخیم فردي و اجتماعي درگيري­ها؛ اعلام آثار مجرومين و خسارت و تلفات نزاع و درگیري به صورت روزانه به مردم؛ بررسی میزان خسارت وارده به سازمان­ ها و طرفین نزاع.

- آموزش مهارت­ هاي زندگی و توانش اجتماعی کودکان؛ آموزش‌هایی همچون: مهارت‌های ارتباطی و اجتماعی، مهارت‌های حل مسئله، رفع مسالمت‌آمیز تعارض‌ها، مهارت ابراز وجود، مهارت‌های دوست‌یابی، مقابله و مقاوم‌سازی در برابر فشارهای روانی مانند مهارت‌های کنترل خشم و هیجانات، مهارت نه گفتن به دعوا، آموزش همدلی با فرد طرف دعوا، مهارت‌های برداشت‌های اجتماعی و تمایل به تغییر سوء برداشت خصومت‌آمیز نسبت به نیات فرد مقابل، بهبود راهبردهای فکری جایگزین نزاع، آموزش مهارت‌های گفتاري و مذاکره و استفاده از روش استدلال منطقی و تفکر انتزاعی به جوانان، افزایش ظرفیت اجتماعی و روحیة تحمل و مدارا در جوانان، آموزش جهت يادگيري ايجاد روابط اجتماعي و کارآیی جمعی بر مبناي اعتماد، احترام و ذهنیت سالم و حس مثبت نسبت به دیگران و محیط زندگی. این مهارت‌ها می‌تواند در قالب برنامه‌های درسی و فوق‌برنامه و یا در قالب بازی‌درمانی در مقاطع مختلف تحصیلی دانش‌آموزان 

به آنها آموزش داده شود. ضرورت آموزش این مهارت‌ها در سطوح پایین همچون مهدکودک‌ها و مدارس ابتدایی بسیار احساس می‌شود. 

- افزايش روحيه مشارکت جوانان در فعالیت‌های جامعه‌پسند اجتماعي از طريق توسعه نهادهاي مدني محلی برای دور نگه داشتن جوانان از روابط با باندهای بزهکارانه و نزاعی.

- آموزش عمومی در مورد اثرات تحریک‌کنندة مصرف الکل و مواد در شکل‌گیری یک نزاع؛ بازسازی رفتارها و تصمیمات یک پسر در حالت مستی و غیر مستی باید به نمایش گذاشته شود. در سطح فردی، درمان سوء مصرف مواد و الکل نوجوانان در مرحلة اول باید مورد توجه قرار بگیرد. در سطح اجتماعی نیز نظارت شدید بر خرید و فروش مشروبات الکلی و مواد در محلات محروم برای عدم دسترسی آسان جوانان می‌تواند با اهمیت باشد. در سطح فرهنگی نیز باید یک مبارزه فرهنگی با هنجاری بودن مصرف الکل در میان محلات زندگی مشارکت‌کنندگان صورت بگیرد.

- کنترل حمل سلاح سرد مخصوصا در افراد سنین پایین؛ در این زمینه مقررات شدید کنترل حمل سلاح سرد باید با اقدامات فرهنگی در جهت تغییر نگرش عموم مردم نسبت به حمل سلاح سرد همراه شود، تا کاربرد سلاح سرد ابزاری برای حفظ امنیت، گرفتن حق و بازگرداندن عدالت محسوب نشود. 

- از آنجایی که یافته‌های تحقیق نشان دادند که نزاع‌گران امروز، قلدران سابق مدارس خویش بوده‌اند، در سطح مدارس این اقدامات شایسته است؛ شناسایی دانش‌آموزان در معرض خطر ارتکاب نزاع (کودکان تک والد، فرزندان طلاق، دانش‌آموزان با سابقة جرم و نزاع در خانواده، قلدران مدرسه، خرده فرهنگ ضدمدرسه‌ای و دانش‌آموزان با تعهد ضعیف تحصیلی) و کمک‌رسانی و مشاورة ویژه به آنها؛ جمع‌آوری اطلاعات مربوط به قلدری مستقیما از خود دانش‌آموزان؛ پیاده کردن برنامه‌های پیشگیری از قلدری (راهبردهای مداخله‌ای در سطح مدرسه، کلاس و فردی) و طرح‌های مدارس و دانش‌آموزان ایمن.

- خانواده درمانی و آموزش مدیریت به والدین؛ در این شیوه آموزشی خانواده‌های کودکان در معرض خطر یاد می‌گیرند که چگونه با فرزندان خود تعامل داشته باشند، تا رفتارهای مسالمت‌آمیز در موقعیت‌های ناخوشایند از آنها سر بزند. همچنین خود والدین نیز در مورد شیوه‌های حل مسائل زناشویی آموزش‌هایی لازم می‌بینند تا از نزاع‌های خانگی جلوگیری به عمل بیاید.

- از آنجایی که برخی از هنجارهای فرهنگی از شیوه‌های حل مسئله به صورت خشن و غیرمسالمت‌آمیز در بعضی از موقعیت‌ها حمایت می‌کنند، تغییر بنیادهای کاربرد خشونت در سطح اجتماعی نیازمند این امر است که کاربرد خشونت از دید همة عامة مردم امری نامشروع و غیر قابل توجیه در نظر گرفته شود. بدین ترتیب باید نگرش‌ها و توجیه‌های مؤکد و تقویت‌کننده و مشروعیت‌بخش نزاع به عنوان ابراز حل مسئله در بعضی از موقعیت‌ها از بین برود. باید تدابیری با هدف کاهش فشارهای هنجاری برای دعوا در موقعیت‌های خاص و یک نوع بازسازی فرهنگی در خصوص اهداف و شیوه‌های مرسوم اجتماعی بکار گرفته شود که این امر مستلزم اقدامات و تغییرات اجتماعی گسترده‌ای است. هدف بازسازی فرهنگی باید بازنگری و تجدید نظر بعضی از ارزش‌های موجود در اجتماعات محلات محروم و نامساعد باشد. بر مبنای این تدابیر، حل بعضی از مسائل شخصی و خانوادگی به شیوة خشونت بین فردی در یک جامعه به هیچ وجه نباید ملاک اصلی تعیین ارزش‌های اجتماعی همانند غیرت، تعصب مردانگی، حفظ آبرو و حیثیت قرار بگیرد و مبارزه فرهنگی با چنین تفکراتی باید در سطوح گسترده (قضایی، قانونی، عرفی، شرعی و فردی) آغاز گردد. بنابراین، نرخ نزاع تنها زمانی کاهش خواهد یافت که ذهنیت اعضای یک جامعه، کمتر به کاربرد خشونت در حل مسائل بین فردی و در مقابل بیشتر به حل مسائل به شیوة مسالمت‌آمیزو رسمی معطوف باشد. 

- آموزش و اشاعة یک نوع مدل نقشی مردانة مثبت یا مردانگی بهنجار و مسالمت‌آمیز؛ این امر در مسیر اجتماعی شدن در نهادهایی همچون خانواده، مدرسه و رسانه می‌تواند به خوبی آموزش داده شود. 

- فرهنگ‌سازی در مورد تمایل به گزارش مسائل اجتماعی به پلیس؛ در این مورد باید در مسیر اجتماعی شدن به کودکان آموخت که گزارش دادن وقایع به پلیس و حل مسئله بدین طریق نه تنها امری ناپسند است، بلکه بهترین شیوه حل مسائل غامض است. البته ذکر این نکته بسیار مفید است که فرآیند قضایی نیز باید با توجه به انتقادهای مشارکت‌کنندگان در جهت رفع نواقص خود گام محکمی بردارد.

اما برنامه‌های پیشگیری ثالث مستقیم مربوط به مشارکت‌کنندگان این تحقیق می‌باشد که هدف ان کاهش احتمال تکرار ارتکاب نزاع آنهاست. از آنجایی که کاملا مشهود است که این پسران در درون چرخه‌ای از خشونت اسیر شده‌اند، باید در ابتدا چرخة خشونت آنها را شکست. یافته‌های تحقیق به خوبی نشان می‌دهند که خانواده، مدارس، گروه همسالان و فشارهای هنجاری در کنار موقعیتی که فرد در آن قرار دارد، منجر به چرخه‌ای شده که پسران به طور ناخوداگاه در دام آن افتاده‌اند. گواه این امر سابقة فراوان پسران در ارتکاب نزاع می‌باشد. بنابراین، صرف افزایش مهارت‌های فردی به این پسران مشکلی را حل نخواهد نمود. در نظر گرفتن مسائل متعدد زندگی پسران و توجه به محیط‌های و فرهنگ خاصی که این پسران در درون آن بزرگ شده‌اند و همچنین نیازهای خاص فردی و اجتماعی هر مشارکت‌کننده باید در این موارد در کنار یکدیگر قرار گیرد. شکستن چرخة خشونت مشارکت‌کنندگان با ترکیب این تمهیدات و یا حداقل استفاده از چند روش آن امکان‌پذیر خواهد گشت: خانواده درمانی و حمایت از خانواده‌های آسیب‌پذیر مشارکت‌کنندگان؛ گسترش فرصت‌های تحصیلی و بازگرداندن پسران به مدارس با کیفیت؛ همسالان‌درمانی (برنامه‌های درمانی همسالان محور و یا دور نگه داشتن پسران از باندهای نزاعی)؛ جابجایی محل سکونت به قصد زندگی در محلات کم‌خطر؛ شکستن مقاومت هنجاری؛ بازتعریف مردانگی و دوباره جامعه‌پذیر کردن نزاع‌گران در مورد مسائل و ارزش‌هایی همچون (غیرت و ناموس‌پرستی) و شیوه‌های حل مسائل مرسوم آن؛ افزایش مهارت‌های اجتماعی- ارتباطی برای مقابله مسالمت‌امیز با فشارها در موقعیت‌های ناخوشایند. 

در این زمینه درمان چندوجهی (MST) به عنوان یک روش موثر پیشنهاد می‌شود. این درمان، که یک برنامه کوتاه مدت و فشرده است که توسط یک درمانگر واجد صلاحیت انجام می‌شود، بر عوامل اختصاصی در بوم‌شناسی یک فرد (مانند خانواده، همسالان، مدرسه، محله و شبکه حمایتی) که در رفتارهای جامعه‌ستیز آن تاثیر دارد، تاکید دارد. بنابراین، کانون توجه در درمان چندوجهی، متفاوت از درمان فردی است. روش چندوجهی معطوف به عوامل درون‌فردی (به عنوان مثال عوامل شناختی) و عوامل سیستمی چندگانة (یعنی خانواده، همسالان و مدرسه) تاثیرگذار بر خشونت می‌باشد. این روش به عنوان الگویی خانه‌محور و جامعه محور برای ارائه خدمات توصیف شده است که در آن درمانگران، با والدین تشریک مساعی می‌کنند تا مهارت‌ها و منابعی را در اختیار آنها قرار دهند که به آنها این امکان را دهد که مشکلات منحصر به فرد مرتبط با فرزندان خود را حل نمایند. نقش اصلی درمانگر، پرداختن به مشکلات نوجوانان و توانمندی‌های آنها در حوزه‌های فردی، خانوادگی و خارج از خانواده می‌باشد. اگر پس از مهارت‌هایی که در کانون اصلاح و تربیت به پسران داده می‌شود، این درمان چندوجهی صورت گیرد، احتمال تکرار ارتکاب نزاع پسران تا حدود زیادی کاهش خواهد یافت، اما در غیر این صورت، به دلیل قرار گرفتن در چرخه خشونت، پسران احتمالا دوباره مرتکب نزاع خواهند شد. 

همچنین در زمان حضور پسران دعوایی در کانون اصلاح و تربیت، می‌توان به صورت روش گروه‌درمانی، پسرانی را که مرتکب نزاع شده‌اند، گرد هم آورد و آنها با یکدیگر دربارة دلایل شکل‌گیری نزاع و مخصوصا پیامدهای مخرب نزاع خویش و وضعیت این روزهای خویش بحث و گفتگو کنند. در زمان ترخیص از کانون، درمان این افراد از طریق انجمن‌های ترک خشونت (چیزی شبیه به انجمن (AA) یا (NA)) می‌تواند اثربخش باشد. در این روش با الگوگیری از انجمن‌های ترک اعتیاد و الکل، می‌توان مشارکت‌کنندگان را نسبت به ترک دائم ارتکاب نزاع و خشونت ترغیب نمود. در این شیوة درمان، بدون نیاز به یک درمانگر متخصص، افراد دعوایی مشهور در محلات به همراه نزاع‌گران سابق گرد هم بیایند و از تجربیات مخرب و ویرانگر نزاع خود بر زندگی‌شان سخن بگویند. در این انجمن افراد با سابقه، اعضای جدید را تحت حمایت قرار دهند و به نوعی پشتیبان و ناظر رفتار آنها در اجتماعات محلی باشند. بدین طریق می‌توان با اظهار ندامت افراد خشن مشهور محلات، نوجوانانی که در این مسیر برای کسب شهرت و پذیرش و پایگاه گام بر می‌دارند، منصرف نمود. همچنین کنترل و نظارت اجتماعات محلی برای پیشگیری از نزاع نیز می‌تواند بر عهدة همین افراد گذاشته شود.



برای ارسال نظرات از فرم پایین صفحه استفاده کنید.

فرستنده:

پست الکترونیک:

نظرات: